Hifi-woordenboek: soundstage, imaging, sibilance en meer

Lees drie reviews van dezelfde IEM en je komt woorden tegen als sparkle, bleed en holografisch. Dat voelt al snel als een club met eigen jargon. Toch zijn de meeste woorden heel nuchter zodra je weet waar ze naar wijzen: een deel van het frequentiebereik, een gevoel van ruimte, of een technische eigenschap.

We hebben ze in vier groepen gezet: klankbalans, ruimte, detail en techniek. Hoort een woord bij een frequentiegebied, dan zeggen we waar je op de grafiek moet kijken. Hoe je de grafiek zelf leest, staat in onze gids over frequentiegrafieken.

Klankbalans is hoe luid het lage, middelste en hoge deel van het geluid ten opzichte van elkaar zijn. Dit deel van een review kun je het best naast een meting leggen.

Een signatuur vat de hele vorm samen in één woord. De labels op onze productpagina's lezen we af uit de meting: we vergelijken bas en hoog met de doelcurve.

• V-vormig: meer bas en meer hoog, het midden staat iets terug. Energiek en spannend. Stemmen kunnen wat verder weg klinken.
• U-vormig: hetzelfde idee, maar de dip in het midden is breder en ondieper. Reviewers gebruiken de twee woorden losjes door elkaar.
• Neutraal: minder bas dan de Harman-doelcurve, waardoor het midden en de details naar voren komen. Eerlijk en schoon, maar soms wat mager als je meer bas gewend bent.
• Warm en basrijk: extra laag. Bij basrijk springt de bas er duidelijk uit.
• Harman: dicht bij de Harman-doelcurve. Niet vlak, maar met een gematigde basverhoging en een duidelijk presence-gebied.

De Harman-doelcurve komt uit luisteronderzoek bij Harman International onder leiding van Sean Olive. Luisteraars vergeleken dezelfde koptelefoons en IEM's met verschillende afstemmingen, en de curve beschrijft wat ze gemiddeld het mooist vonden. Er is een versie voor IEM's (Harman IE 2019) en een voor over-ear koptelefoons (Harman OE 2018). Het blijft een gemiddelde: het onderzoek vond ook groepen luisteraars die juist meer of minder bas wilden.

Deze woorden gaan over waar je het geluid hoort, niet over hoe hard elk deel is. Op een frequentiegrafiek vind je ze niet terug.

Bij een IEM begint het geluid in je gehoorgang, dus het meeste beeld ontstaat in of vlak bij je hoofd. Dat is normaal. Open koptelefoons klinken meestal ruimer dan gesloten modellen en IEM's, zoals onze gids over koptelefoons uitlegt.

De opname bepaalt veel. Een studiomix zet elk instrument ergens tussen links en rechts, en geen oortje zet het verder naar buiten dan de mix doet. Imaging hangt wel af van het oortje: klinken het linker- en rechterdeel niet even hard, dan schuift het midden naar één kant. Sommige reviewers publiceren links en rechts daarom apart. Onze grafieken tonen het gemiddelde van beide.

Separatie hangt deels samen met de klankbalans. Een grote bult in de midbas legt een deken over het lage midden, en dan lopen instrumenten in dat gebied in elkaar over.

• Driver flex: een knisperend of klikkend geluid als je een IEM met een dynamische driver indrukt. De luchtdruk duwt het membraan even naar binnen. Het komt vaak voor bij een diepe, strakke afsluiting en is meestal onschuldig. Langzamer indoen of een ander dopje helpt vaak.
• Gevoeligheid: hoe hard een oortje speelt bij een bepaald vermogen, in dB/mW of dB/V. De KZ EDX Pro haalt 112 dB/mW, dus hij wordt al hard op heel weinig vermogen.
• Impedantie: de elektrische weerstand in ohm (Ω). Samen met de gevoeligheid bepaalt die of een bron genoeg vermogen heeft. In de gids over DAC's en versterkers lees je wanneer dat uitmaakt.
• Ruis (hiss): een zacht geruis in stille passages, vooral met heel gevoelige IEM's. Het komt uit de bron, niet uit het oortje.
• Afsluiting (seal): het dopje sluit je gehoorgang af. Zonder goede afsluiting zakt de bas weg. Onze gids over oordopjes laat zien hoe je de goede maat vindt.

1. Kijk wat de reviewer gewend is. 'Veel bas' van iemand die neutrale IEM's draagt is iets anders dan van een basliefhebber.
2. Vergelijk binnen één reviewer. Twee IEM's van dezelfde persoon, met dezelfde meetopstelling en dezelfde oren, zeggen meer dan twee cijfers van verschillende sites.
3. Leg uitspraken over klank naast de grafiek. Bas, warmte, presence en sibilance moet je terugzien. Woorden over ruimte niet.
4. Vertrouw daarna op je eigen oren. In onze gids met muziek om je oortjes te testen lees je hoe je thuis eerlijk vergelijkt.