Burn-in: mythe of echt?

Op fora en in reviews lees je het vaak: een nieuwe koptelefoon klinkt eerst scherp of boomy, en na een tijdje spelen gaat hij 'open'. Over hoe lang dat duurt lopen de getallen uiteen, van een paar uur tot honderden. Sommige mensen laten hun nieuwe set dagenlang roze ruis spelen voor ze er serieus naar luisteren.

Het idee is niet gek. Een dynamische driver is een conus die aan een soepele rand hangt. Nieuwe materialen kunnen in het begin iets stugger zijn, net als nieuwe schoenen. De vraag is alleen of dat genoeg verandert om te horen. Dat kun je meten, en dat hebben mensen gedaan.

De bekendste test komt van RTINGS. Zij namen vier nieuwe koptelefoons met verschillende drivers: de AKG Q701 en Beyerdynamic DT 1770 (dynamisch), de Audeze LCD-2 Classic (planar) en de Etymotic HF5 (een in-ear met balanced armature). Elke koptelefoon zat op een meethoofd in een afgesloten kast en werd 120 uur lang niet aangeraakt. Ze speelden steeds een korte sweep, dan 50 minuten roze ruis op 90 dB en daarna 10 minuten stilte, en maten tussendoor. Hun conclusie: geen bewijs voor een inspeeleffect. Wat ze wel maten, was te klein om te horen.

Eerder deed Tyll Hertsens van InnerFidelity iets vergelijkbaars met een nieuwe AKG Q701. Hij mat hem direct uit de doos en daarna op vaste momenten tot 90 uur. Hij zag kleine veranderingen rond de basresonantie van de driver en in de vervorming, vooral in het begin. Zijn eigen conclusie was voorzichtig: daarmee had hij niet aangetoond dat inspelen bestaat, en als het al bestaat, is het een klein effect.

RTINGS zegt zelf dat vier koptelefoons geen wet zijn, en er zijn duizenden modellen. Maar de lijn is duidelijk. Als een driver al verandert, dan weinig, en vooral in de eerste uren.

Veel van wat mensen als inspelen horen, zit niet in de driver maar in wat hem tegen je oor houdt.

• Schuimdopjes zijn in het begin stug. Na een paar weken zijn ze zachter, zetten ze sneller uit en sluiten ze anders af. De afdichting bepaalt voor een groot deel hoeveel bas je hoort. Na een paar maanden slijten ze, zoals je in onze gids over oordopjes leest.
• Oorkussens van een koptelefoon zakken in. De driver komt dichter bij je oor en de kussens sluiten anders aan. Daardoor verschuift vooral de bas, en soms ook het hoog. Op het forum Audio Science Review noemt Solderdude, die zelf veel koptelefoons meet, dit als verklaring voor veel inspeelverhalen.
• Siliconen dopjes veranderen nauwelijks. Hoor je met siliconen na een week iets anders, kijk dan eerst of ze nog net zo diep zitten als op dag één.

De tweede verklaring zit tussen je oren. Elke koptelefoon en in-ear heeft zijn eigen klankbalans. De eerste dag valt een piek in het hoog of een vette bas op, omdat je iets anders gewend bent. Na een paar dagen is dat je nieuwe normaal. Veel luisteraars merken het andersom ook: pak je na een week je oude set weer, dan klinkt die even vreemd.

Dat is geen inbeelding. Je hoort echt iets anders. Alleen zit de verandering in hoe je luistert, niet in het apparaat. Je geheugen voor kleine klankverschillen is bovendien kort. Een indruk van vorige week vergelijken met wat je nu hoort, is daarom lastig.

1. Zoek eerst de goede pasvorm. Probeer alle maten dopjes, per oor. Een lekkend dopje kost meer bas dan welke driver ook.
2. Luister gewoon naar je eigen muziek, op je normale volume. Daarmee speel je de set vanzelf in, voor zover er iets in te spelen valt.
3. Laat geen roze ruis op hoog volume draaien. Het levert niets op wat gewoon luisteren niet ook doet, en het belast de driver onnodig. Doe je het toch, houd het dan rustig en niet in je oren.
4. Geef je oren een week voor je oordeelt. Bij ons heb je 30 dagen om te retourneren, dus die week past er ruim in.
5. Vergelijk op gelijk volume en wissel snel. Een iets luidere set klinkt al gauw 'beter', ook als het verschil kleiner is dan 1 dB. Gebruik korte stukjes muziek die je goed kent.