Hi-res en lossless: wat hoor je echt?

Elk nummer dat je streamt of downloadt komt in een van drie vormen. In reclames lopen de namen door elkaar, dus hier staan ze naast elkaar.

Lossy codecs laten geluiden weg die toch al gemaskeerd worden door een luider geluid vlak ernaast in frequentie. Bij 256 of 320 kbps doet een goede encoder dat heel netjes. Lossless pakt de muziek in zoals een zip-bestand: kleiner om te versturen, en na het uitpakken bit voor bit hetzelfde als het origineel.

Digitale audio meet de geluidsgolf vele keren per seconde. Twee getallen vertellen hoe.

De samplefrequentie is hoe vaak er gemeten wordt: bij een cd 44.100 keer per seconde. Een regel uit de bemonsteringstheorie, het Nyquist-theorema, zegt dat je elke frequentie tot de helft daarvan exact kunt vastleggen. 44,1 kHz legt dus alles vast tot 22,05 kHz. Het menselijk gehoor loopt van ongeveer 20 Hz tot 20 kHz, en de bovengrens zakt naarmate je ouder wordt.

Van trapjes is ook geen sprake. Het plaatje met blokjes dat je in reclames ziet, klopt niet: de DAC bouwt een vloeiende golf terug, en voor alles onder die grens is die exact.

De bitdiepte is hoe fijn elke meting wordt opgeslagen. Elke bit voegt ongeveer 6 dB dynamiek toe, de afstand tussen het hardste geluid en de ruisvloer. 16 bit geeft zo'n 96 dB. Vanaf een stille kamer van rond de 30 dB kom je dan boven de 120 dB, waar hard geluid pijn begint te doen. 24 bit geeft op papier 144 dB, meer dan een microfoon, opnameruimte of versterker kan benutten.

Deze vraag is vaak onderzocht, en het eerlijke antwoord is: het verschil tussen cd-kwaliteit en hi-res is heel klein, als je het al hoort.

• In 2007 publiceerden E. Brad Meyer en David Moran een onderzoek in het Journal of the Audio Engineering Society. Ze speelden SACD's en DVD-Audio-schijven af, met en zonder een tussenstap in cd-kwaliteit (16 bit/44,1 kHz) in de signaalketen. Van de 554 pogingen wezen luisteraars er 276 goed aan: 49,8 procent, net zo goed als gokken.
• In 2016 bracht Joshua Reiss van Queen Mary University of London 18 onderzoeken met samen meer dan 400 luisteraars bij elkaar in een meta-analyse. Hij vond een klein maar statistisch significant vermogen om hi-res van cd-kwaliteit te onderscheiden: zo'n 52 procent goed in totaal, en rond de 60 procent bij luisteraars die daar speciaal op getraind waren.
• Critici van Meyer en Moran wijzen erop dat niet elke schijf die ze gebruikten echt in hoge resolutie was opgenomen. Reiss zegt zelf dat nog niet duidelijk is bij welke muziek het effect het grootst is.

Een klein effect dat getrainde luisteraars na lang en zorgvuldig vergelijken vinden, is echt. Het is alleen niet iets wat je in de bus opvalt. Meyer en Moran zagen nog iets: de meeste hi-res-schijven klonken beter dan de meeste cd's. Dat schreven ze toe aan de zorg bij opname en mastering, niet aan het formaat.

Voor lossy bij een hoge bitrate geldt hetzelfde, in mindere mate. Een AAC-bestand van 256 kbps of een MP3 van 320 kbps is voor de meeste muziek heel moeilijk van de cd te onderscheiden. Opnames met scherpe aanslagen, zoals castagnetten of klavecimbel, verraden het voor een geoefend oor nog het makkelijkst.

Lossless of hi-res uit je streaming-app overleeft een Bluetooth-verbinding niet. Je telefoon comprimeert de muziek opnieuw voordat hij hem verstuurt, met een codec die veel minder ruimte heeft dan een lossless stroom.

SBC, AAC en aptX blijven allemaal onder de 400 kbps. LDAC gaat tot 990 kbps, maar veel telefoons kiezen vanzelf een lagere stand als de verbinding niet perfect is, en ook op 990 kbps blijft LDAC lossy. aptX Lossless haalt cd-kwaliteit zonder verlies, maar alleen als telefoon en ontvanger het allebei ondersteunen (het hoort bij Qualcomms Snapdragon Sound) en het signaal sterk is. Hi-res boven cd-kwaliteit gaat nooit lossless over Bluetooth.

iPhones versturen alleen AAC. Dat is prima, AAC op 256 kbps is een goede codec. Het betekent wel dat betalen voor hi-res op een iPhone met Bluetooth niets verandert aan wat je oren bereikt. Hoe de codecs verder verschillen, lees je in onze gids over draadloze IEM's.

Maakt het formaat weinig uit, wat dan wel? Vier dingen, ongeveer in deze volgorde.

1. De in-ear of koptelefoon zelf. Twee IEM's kunnen meer dan 10 dB verschillen in de bas, zie de grafiek hieronder.
2. De pasvorm. Een IEM klinkt alleen zoals zijn grafiek als het dopje je gehoorgang afsluit. Lekt hij, dan verlies je een flink deel van de bas, meer dan welk bestandsformaat ook kost. Onze gids over oordopjes helpt je de juiste maat te vinden.
3. EQ. Twee of drie kleine correcties brengen een IEM dichter bij wat jij mooi vindt. Hoe dat werkt, staat in EQ voor beginners.
4. De master. Van hetzelfde nummer bestaan vaak meerdere versies, de ene hard dichtgedrukt, de andere met meer dynamiek. Een hi-res-uitgave is soms een andere, zorgvuldiger master, en dat is wat je dan hoort.

Spotify kreeg lossless in september 2025, voor Premium zonder meerprijs. Je zet het zelf aan bij de instellingen voor audiokwaliteit. Apple Music geeft aan dat Hi-Res Lossless boven 48 kHz een externe DAC nodig heeft, zoals een USB-C-dongle. Tidal is in 2024 gestopt met MQA en streamt hi-res nu als gewone FLAC, dus MQA-ondersteuning op je DAC heb je daar niet voor nodig.

• Zit lossless in je abonnement, zet het dan aan. Het kost niets extra en dan hoef je er niet meer over na te denken.
• Stap niet over en betaal niet meer alleen voor hi-res. Als een dienst goed muziek voor je vindt, weegt dat zwaarder.
• Luister je via Bluetooth, dan bepaalt de codec de grens en niet het bestand. Op een iPhone is dat AAC.
• Wil je meer detail horen? Besteed je geld eerst aan de IEM, de pasvorm en een goede dongle, en pas daarna aan het formaat.

Lossless is nu het voor de hand liggende standaardformaat, omdat het bijna overal gewoon inbegrepen is. Hi-res is een leuke bonus, vooral als er een betere master bij hoort. De grote winst zit in alles tussen het bestand en je oor.