Gebalanceerd (4,4 mm) of 3,5 mm: wanneer maakt het uit?

Een gewone 3,5 mm-uitgang heeft één versterker per kanaal. Die duwt het signaal naar de driver, en de stroom gaat terug via een massadraad die links en rechts delen. Daarom heeft een 3,5 mm-stekker drie contacten: links, rechts en massa.

Een gebalanceerde uitgang heeft twee versterkers per kanaal. De ene stuurt het signaal, de andere precies hetzelfde signaal maar omgekeerd. De driver zit ertussen en krijgt het verschil: in theorie twee keer de spanning uit dezelfde accu. Technici noemen dat bridge-tied load, of BTL. Links en rechts delen geen draad meer, dus de stekker heeft vier signaalcontacten nodig. De 4,4 mm-stekker heeft er nog een vijfde bij voor massa.

Twee keer de spanning betekent tot vier keer het vermogen in dezelfde belasting, want vermogen gaat met het kwadraat van de spanning. In de praktijk stellen de accu, de stroom die een chip kan leveren en warmte grenzen, dus echte dongles komen uit op twee tot vier keer.

Neem de iBasso DC04 Ultra. iBasso geeft 280 mW per kanaal in 32 Ω op 3,5 mm en 980 mW op 4,4 mm. Omgerekend is dat ongeveer 3,0 volt tegen 5,6 volt: bijna twee keer de spanning, drieënhalf keer het vermogen.

Ook de kanaalscheiding wordt beter. Bij een gedeelde massadraad komt een klein beetje van het linkersignaal in het rechterkanaal terecht, omdat die gedeelde draad een beetje weerstand heeft. Met een eigen retourdraad per kanaal is die weg verdwenen. Het is meetbaar, maar met een korte IEM-kabel is het effect klein.

Sommige fabrikanten geven voor de 4,4 mm-uitgang ook een betere signaal-ruisverhouding op. iBasso noemt bij de DC04 Ultra 132 dB voor 4,4 mm en 126 dB voor 3,5 mm. Lees wel even verder voordat je dat bij elke IEM als winst rekent.

De FiiO JIEZI B en SnowSky Tiny B staan er niet in: FiiO geeft voor die kleine dongles geen vermogen op.

Zet dat nu naast wat een IEM nodig heeft. De KZ EDX Pro heeft een gevoeligheid van 112 dB/mW, dus 100 dB, en dat is al hard, kost hem ongeveer 0,06 milliwatt. De zwakste 3,5 mm-uitgang in de tabel levert 100 mW: meer dan 1500 keer zoveel. Zelfs de minst gevoelige koptelefoon die we verkopen, de FiiO JT7 met 92 dB/mW, heeft 6,3 mW nodig voor 100 dB.

Gebalanceerd is zinvol als:

• je een koptelefoon hebt die veel spanning vraagt, zoals een dynamisch model van 250 tot 300 Ω of een planar met een lage gevoeligheid. Daar kan de 3,5 mm-uitgang van een dongle tekortschieten. Geen van onze koptelefoons zit in die klasse (zie onze koptelefoongids), maar de grotere planars van FiiO hebben sowieso een 4,4 mm-kabel of -stekker in de doos.
• de 4,4 mm-uitgang van je dongle gewoon betere specificaties heeft, zoals de hogere signaal-ruisverhouding van de DC04 Ultra, en je IEM niet zo gevoelig is dat ruis een rol speelt.
• je IEM al met een 4,4 mm-stekker komt. De FiiO FH19 en FA19 worden geleverd met de 4,4 mm-stekker gemonteerd.

Met gevoelige IEM's is meer niet beter. Twee versterkers per kanaal betekent ook twee bronnen van ruis. Die ruis telt op, dus op papier wordt de signaal-ruisverhouding nog steeds beter, maar de ruisspanning bij de driver zelf kan hoger zijn dan op de 3,5 mm-uitgang. Een gevoelige IEM speelt dat gesis net zo efficiënt af als de muziek. Hoor je op 4,4 mm een zacht gesis in stille passages, probeer dan de 3,5 mm-uitgang.

De uitgangsimpedantie kan op een gebalanceerde uitgang ook hoger zijn, omdat er twee uitgangen in serie staan. Dat speelt bij IEM's met veel drivers en een lage impedantie, zoals de FiiO FA19 met 10 Ω. Een veelgebruikte vuistregel: houd de uitgangsimpedantie onder een achtste van de impedantie van je IEM, anders kan de klank verschuiven. De specificaties van de fabrikant noemen het getal.

Gebalanceerde uitgangen komen in twee stekkermaten.

Heb je een 4,4 mm-kabel en een bron met alleen 2,5 mm gebalanceerd? Het verloopkabeltje van Sendy van 4,4 naar 2,5 mm houdt alles gebalanceerd. Voor een versterker met een 4-polige XLR-uitgang is er de FiiO LX-4.4M.

Dit is het stuk waarmee je een dongle kunt slopen, dus het is een minuut lezen waard.

Een gebalanceerde kabel op een single-ended uitgang is prima. Het verloopstuk verbindt L−, R− en massa met de massa van de 3,5 mm-uitgang, en dat is precies wat die uitgang verwacht. Je luistert dan gewoon single-ended. Het verloopkabeltje van Sendy van 4,4 naar 3,5 mm doet dat, en FiiO legt om dezelfde reden een verloopstuk van 4,4 naar 6,35 mm bij de FT7 en FT15.

Andersom is het riskant. Een 3,5 mm-kabel heeft één gedeelde massa. Steek je die via een simpel verloopstuk in een 4,4 mm-uitgang, dan verbindt die gedeelde massa de L−- en R−-uitgang van de versterker met elkaar en met massa. Dat zijn actieve uitgangen: je sluit ze kort. Sommige apparaten schakelen zichzelf uit om zich te beschermen, andere kunnen beschadigd raken.

Er bestaan verloopstukken voor deze richting, onder andere van iFi en DD HiFi, die L− en R− los laten en in plaats daarvan de massapin van de 4,4 mm-aansluiting gebruiken. Die werken alleen als de 4,4 mm-aansluiting van je bron die massapin heeft, en sommige spelers, waaronder die van Sony, hebben die niet. De simpelste regel: heeft je bron een 3,5 mm-uitgang, steek je 3,5 mm-kabel daar dan in. Elke dongle in de tabel hierboven heeft er een.

Een aantal IEM's en koptelefoons van FiiO die we verkopen heeft een kabel met een verwisselbare stekker. Zo kies je 3,5 of 4,4 mm zonder een tweede kabel te kopen. De FD3 Pro en FF3S komen met de 3,5 mm-stekker gemonteerd en een 4,4 mm-stekker in de doos, de FD15 met allebei, de FH19 en FA19 met 4,4 mm gemonteerd. Van de koptelefoons hebben de FT5 en FT13 een verwisselbare stekker, en bij de JT7, JT9 en FT1 zitten twee kabels.

1. Haal de kabel eerst uit je dongle of telefoon.
2. Zit er een borgring op de stekker, draai die los. Trek de stekker recht los, zonder te wiebelen.
3. Duw de andere stekker recht op zijn plek, check of hij helemaal vastzit en zet de borgring weer vast.
4. Zet het volume laag voordat je in de 4,4 mm-uitgang steekt. Bij dezelfde volumestand kan die merkbaar harder zijn.

Zit de kabel van je IEM vast aan een 3,5 mm-stekker, dan heb je een losse gebalanceerde kabel nodig met dezelfde aansluiting aan de kant van het oortje. In onze gids over IEM-kabels lees je welke aansluiting op welke IEM past.